W roku 1765 dzięki staraniom Stanisława Augusta powołana została kolejna nowo¬czesna placówka oświatowa – Szkoła Rycerska, nawiązująca do modelu Collegium Nobilium, ale jeszcze bardziej otwarta na nauki przyrodnicze.
Momentem przełomowym dla reformy szkolnictwa w Polsce było jednak ustano¬wienie na sejmie obradującym od 1773 r. Komisji Edukacji Narodowej. Pretekstem do powołania tego pierwszego – jak byśmy dzisiaj powiedzieli – „ministerstwa oświaty” była kasacja zakonu jezuitów (1773), który dzierżył w swoich rękach większość polskich szkół. Należało także zagospodarować olbrzymie majątki zakonu. Król i jego otoczenie wysu¬nęli propozycję, by środki te przeznaczyć na publicz¬ną edukację.
Powołanie Komisji Edukacji Narodowej nie było jednak dziełem przy¬padku. Decyzję tę podjął ten sam sejm, który zatwierdził pierwszy rozbiór Polski. Reformatorzy skupieni wo¬kół osoby króla zdawali sobie sprawę, że ostatecz¬nemu upadkowi Rzeczypospolitej mogą zapobiec jedynie głębokie zmiany w świadomości Polaków.
Z zacofanej szlachty i nieśmiało dopominających się swoich praw mieszczan drogą edukacji trzeba było po prostu stworzyć nowoczesny naród.
Komisja Edukacji Narodowej podjęła próbę reformy szkolnictwa od poziomu szkół parafialnych aż do uniwersytetów (m.in. zreformowano Akademię Krakowską i Akade¬mię Wileńską). Ograniczono nauczanie łaciny, wprowadzono lekcje języka polskiego, historii, moralności, prawa, fizyki, przyrody i geometrii. Za główny cel edukacji przyjęto wykształcenie nowoczesnego obywatela, zwykle szlachcica-ziemianina, który wynosił ze szkoły praktyczną wiedzę, dającą się zastosować w codziennym życiu.
W skład Komisji wchodzili najwybitniejsi oświeceniowi działacze polityczni i kul¬turalni, tacy jak Ignacy Potocki, Adam Kazimierz Czartoryski.
Wielką przeszkodą w pracach Komisji Edukacji Narodowej był brak odpowiednich pomocy naukowych. Powołano więc w tym celu Towarzystwo do Ksiąg Elementar¬nych (1775), które miało przygotować programy nauczania i książki szkolne. Do roku 1792 (drugi rozbiór Polski) udało się Towarzystwu opracować ponad dwadzieścia no¬woczesnych podręczników.

W KRĘGU KRÓLA – KLASYCYZM
O literaturze oświecenia mówi się często „literatura stanisławowska”. Wiel¬ka była bowiem rola króla w ówczesnym życiu kulturalnym. Od chwili wstą¬pienia na tron (1764) Stanisław August zaczął sprowadzać na swój dwór wy¬bitnych artystów, wznosił nowe budowle, opiekował się pisarzami i poetami. Chciał być monarchą-mędrcem, władcą pokojowym, ceniącym ponad wszyst¬ko przymioty ducha, opiekunem i mecenasem sztuk oraz nauk, protektorem rozwoju nowoczesnego państwa, który wciela w życie wzniosłe idee oświece-niowych filozofów. Gust króla, któremu bliska była racjonalna, uporządko¬wana estetyka klasycyzmu, odbijał się wyraźnie w twórczości najwybitniej¬szych pisarzy tego okresu.