. Należy szukać w rzeczywistości miłych wrażeń. Środkiem do tego jest choćby podróż: ”Listy podróżnika ros,”- szukanie piękna, delikatności, nie ma wrażeń dramatycznych, tylko kontemplacja, „słodycz melancholii” i smutek, który wynika głównie ze świadomości upływu czasu. Bohater Karamzina to osoba szukająca samotności, chętnie przebywająca na łonie przyrody, kontemplująca i wspominająca. Potrzeba umiarkowania, powściągliwości, otwierania się tylko na subtelne, delikatne emocje. Człowiek powinien skupić się na sobie i siebie doskonalić.
Karamzin był we Francji w okresie rewolucji, ale oglądał zamki nad Loarą i dzieła sztuki. Jakobini prawie dla niego nie istnieją. W liście do Iwana Dmitriewa pisał, że: „ jest republikaninem, ale wiernym poddanym cara”. Jego republikanizm był powierzchowną fascynacją.
Serce jest źródłem moralności oraz idei filozoficznych. Uczucie jest drogą do poznania świata (sensualizm), jednak bez absolutnego angażowania się w coś. Co mogłoby prowadzić do wstrząsów i zmian. Kosmopolityzm. W 1803 r. Karamzin zostaje carskim historykiem i staje się ideologiem samodzierżawia, nie wplatając w to religijnych konotacji, lecz argumentując racjonalnie- tego wymaga ogrom państwa, car nie powinien wtrącać się tylko do życia prywatnego. Władca powinien być otoczony sympatią poddanych i szacunkiem.
W tekście dla cara w 1811 r.(memoriał „ O starej i nowej Rosji”) wyłożył swoją doktrynę państwową – samowładztwo jest zbawienne dla państwa. Przeciwnik ustawodawstwa, które nie wynika z narodowych tradycji ( a więc sprzeciwiał się reformom Sperańskiego wzorowanych na Kodeksie Napoleona). Władza cara powinna koncentrować się na sferze publicznej, politycznej, a od prywatności wara! Władca w myśleniu o państwie powinien kierować się tradycją, by nie stać się despotą. Krytyka arystokracji- próżniacy, wielki ciężar dla narodu. To średnia szlachta powinna być fundamentem samodzierżawia, które nie jest ideałem ustroju, lecz historyczną koniecznością wynikającą z niedoskonałości ludzkiej.
Język wg. Karamzina- na początku XIX. Skupił grono młodych pisarzy opozycyjnych wobec szyszkowistów (język hermetyczny, odizolowany, czerpiący z SCS). Język powinien być elastyczny, czerpać z innych języków , być lekki i wytworny o uproszczonej składni. Stowarzyszenie „Arzamas” parodiowało zadęcie szyszkowistów.
Radiszczew- kult przyjaźni, ideał tkliwego serca, współczucie, umiarkowane namiętności, odpowiedzialność za siebie, obrona cnoty nawet za cenę życia, wiara w nieśmiertelność duszy.
Karamzin- serce to źródło wszystkich idei i narzędzie poznania, estetyzacja rzeczywistości, wiara w zwycięstwo dobra wynikająca z przeżyć estetycznych ( piękno sprawi, że zwycięży dobro) , wiara w samodoskonalenie moralne, egotyzm, koncentracja na swojej osobowości i psychice, kosmopolityzm; potem konserwatywny nacjonalizm, uwielbienie dla samodzierżawia, szacunek dla tradycji, niechęć do arystokracji, poszanowanie godności osoby i sfery prywatnej.

W pierwszej połowie Xix.- nowe koncepcje antropologiczne słowianofilów i okcydentalistów.
Okcydentaliści- brak jednej wspólnej ideologii.
Bieliński- heglizm; historia to ciągła walka przeciwieństw. W 1841 „Czyny Piotra Wielkiego” – rozważanie kwestii rozwoju narodu i osobowości.
III stadia rozwoju narodu i osobowości:
-stadium naturalnej bezpośredniości
-stadium abstrakcyjnego uniwersalizmu myśli
-stadium rozumnej rzeczywistości.
W I etapie zbiorowość nie jest narodem, lecz ludem. Przed Piotrem był tylko lud. Warunkiem przekształcenia się w naród było zerwanie z patriarchalnym zastojem. Inteligencja powinna podnieść lud do swego poziomu, a nie zbliżać się do niego (słowianofilów szlag trafiał!). Nowoczesna świadomość narodowa od 1812 roku, gdy ludzie zrozumieli, że są całością, lud i towarzystwo działały razem. Ta świadomość znalazła wyraz w twórczości Puszkina- jego bohaterowie to ludzie uniwersalni, a jednocześnie przedstawiciele narodu.
1834 „ Dumania literackie”- Rosja nie ma jeszcze swojej literatury, wciąż tylko wzoruje się na obcych. Literatura staroruska nie zasługuje na miano literatury, to tylko piśmiennictwo. Krytyka twórczości ludowej- ta forma świadomości nie jest wartościowym wkładem w kształtowaniu się świadomości narodowej.
„List do Gogola”- problem przemian cywilizacyjnych, zacofanie Rosji, potrzeba oświaty, idea humanitarnego traktowania innych jest warunkiem rozwoju i ratunkiem dla Rosji. Jeśli nie doceni się jednostki, nie powstanie nowoczesny naród.
„Przegląd literatury ros. Na rok 1846”- osobowość w stosunku do idei człowieka = narodowość w stosunku do idei ludzkości. Musi dojść do tego, by w Rosjaninie zaczęto dostrzegać jednostkę, a nie bezosobowego reprezentanta wspólnoty. Naród musi wchłonąć idee uniwersalne.
To, co w człowieku najwznioślejsze to wartości duchowe. Wielcy ludzie historii zawsze byli dziećmi swego narodu. Geniusz to ktoś, kto pomaga w emancypacji narodu, pomaga w odrzuceniu starego.
Konstanty Kawierin, „ Rzut oka na stosunki prawne w dawnej Rosji” (1847); Klucz do historii Rosji tkwi w życiu społecznym Rosji. Wszystkie relacje społ. Ujmowane były w formie pokrewieństwa lub starszeństwa, co hamowało emancypacje jednostek. Kontakty dawnych słowian ruskich z innymi plemionami nie miały wpływu na historię, bo te plemiona rozpływały się w żywiole ruskim. Ważny czynnik przyspieszający proces emancypacji osoby to przyjęcie chrześcijaństwa, które negowało fakty różnic między ludźmi, pokreślało równość ludzi, propagowało ideę godności człowieka. Celem wszystkich narodów jest uznanie osobowości za wartość bezdyskusyjną, absolutną. Najwyższy ideał społeczny zawarty jest w wizji Królestwa Bożego, gdzie każdy będzie miał poczucie wyjątkowości, pozostając jednocześnie członkiem wspólnoty. W Rosji wielka potrzeba uwzględnienia zasady osobowości, myślenia egotycznego.
Walerian Majkow, „ Życie i utwory Aleksego Kolcowa”- analiza twórczości poety, poprzedzona wstępem z wizją człowieka. Relacja zbiorowości i jednostki- ktoś, o kim mówi się, że jest typowym przedstawicielem narodu, jest zazwyczaj nieciekawy. Sprzeciw wobec poglądu, że zew. Warunki ograniczają człowieka i kształtują jego myślenie i osobowość. Najważniejszą wartością w rozwoju narodu jest umożliwienie pełnego rozwoju każdego człowieka. Najpierw jest się człowiekiem, a potem przedstawicielem narodu. Ideał człowieka jest wspólny dla całej ludzkości. Cnoty są przyrodzone z natury, wady wynikają z warunków zew. Każda cnota jest sposobem zaspokajania jakiejś potrzeby ludzkiej. Wielcy ludzie są zdolni rzucać wyzwanie swemu otoczeniu. Chrystus to przykład pełnego rozwoju cnót i tego, który rzucił wyzwanie środowisku. Idee wielkich ludzi po pewnym czasie stają się ideami mas, które wyzwalają się duchowo, emancypują się. Każdy naród ma 2 różne oblicza: oblicze większości narodu (dążenie do mechanicznego podporządkowania się zbiorowości i warunkom naturalnym) i mniejszości ( wyalienowanie się od większości, często brak porozumienia). Aby idee geniuszy trafiły do mas, geniusze muszą zachować umiar.